Ingedutte Nederlandse cultuur kent geen nationale helden

Ons Turkse buurmeisje kwam even vragen wat de Nederlandse cultuur nou inhield. Tja...Bloembollen, klompen en molens? Van Gogh, Vermeer en Rembrandt? Deltawerken, polders en dijken? Drop, pindakaas en haring? Cats, Erasmus en Spinoza? Koffieshops, euthanasie en homo-huwelijk? Of onze volksaard?

Die verandert nogal: onze internationale oriëntatie, zuinigheid, handelsgeest, overlegcultuur en tolerantie nemen af. Wat of wie bindt ons nog in de 21e eeuw? Zou het de gedoodverfde favoriet in de verkiezing van de grootste Nederlander aller tijden kunnen zijn? Zou een hernieuwde interesse voor Willem van Oranje weer voor nationale eenheid kunnen zorgen?

Onze eerste Oranje stuurt destijds weliswaar aan op losmaking uit een Europees rijk, maar is toch veel meer een Europeaan dan een Nederlander. Hij is 'van Duitsen bloed', groeit op in Dillenburg en Brussel en woont afwisselend in het huidige België, Nederland en Duitsland. Hij spreekt Duits, Frans, Spaans, Italiaans en een beetje Nederlands. Hij trouwt achtereenvolgens met de Nederlandse Anna van Egmond, de Duitse Anna van Saksen en de Francaises Charlotte de Bourbon en Louise de Colligny.

Zorgde ons idool in zijn tijd voor nationale eenheid, stonden we als een man achter onze held? Een rondgang door de noordelijke Nederlanden ten tijde van de afscheiding, rond 1580, om de gevoelens te peilen over Willem de Zwijger:
"Een opportunist. Eerst was hij Luthers, later Rooms-Katholiek en dan nu Calvinist? Allemaal keuzes die zijn ingegeven door politieke overwegingen."
"Een lafaard. Waar was hij toen zijn broeders in de strijd, de graven
Egmont en Hoorne door Alva onthoofd werden in Brussel?"
"Een veldheer van niks. Hij verloor bij Heiligerlee en op de Mookerheide: waar heeft zijn leger eigenlijk gewonnen?
"Een oorlogsmisdadiger. Zijn geuzen hebben bij Gorinchem bijvoorbeeld monniken gemarteld en afgeslacht."
"Een halfzacht ei. Hij heeft geuzencommandant Lumey ontslagen. Die oorlogsheld boekte tenminste successen dankzij een meedogenloze aanpak".
"Een doortrapte speler van het politieke spel. Hij houdt wijselijk zijn mond als het er op aankomt!"

"De hoge heren doen maar. Politiek interesseert me niet."
"De noordelijke en zuidelijke Nederlanden zouden verenigd moeten blijven onder één Koning en één Kerk. Hij zaait tweedracht, ons land zal in de greep blijven van onrust en geweld."
"Hij heeft de poorten geopend voor repressie: 90% van onze bevolking kan zijn geloof niet meer uitoefenen!"
"Hoe kan iemand met zo'n bandeloos leven vol feesten en vrouwen een voorbeeld voor ons zijn?"
"Ik heb andere dingen aan mijn hoofd, meneer. Mijn oogst is mislukt, hoe moet ik mijn kinderen nu voeden?"
"Onze handel vereist een sterke vloot die onze schepen kan beschermen. De kosten daarvan kan dit kleine landje nooit opbrengen."
"Die hele republiek van hem is toch maar een kunstmatig landje? De zuidelijke Nederlanden doen niet eens mee! Hoe kunnen we ons ooit handhaven tegen de grote buren Frankrijk, Duitsland en Engeland? Die republiek zal een kort leven beschoren zijn."

Ondanks Franse, Engelse en Duitse aanvallen bestaan we ruim 400 jaar later nog, maar je vraagt je wel af: waarom? Waarop profileren wij ons binnen de Europese familie? Sinds Fortuin lijden we aan navelstaren. Steekt u de vlag uit als er maar liefst tien nieuwe landen toetreden tot de EU? Rent u naar de bibliotheek om meer te weten te komen over Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Malta of Cyprus? (Wist u ze alle tien?) Krijgt u tranen in uw ogen bij de gedachte aan alle nieuwe mensen, markten en mogelijkheden die daardoor binnen bereik komen? Vast niet, want Nederland is het land met het geringste enthousiasme voor Europa, zo blijkt uit enquêtes. En er is ook al geen hartstocht voor onze eigen geschiedenis en cultuur. Weet u bijvoorbeeld in welke steden beelden staan van onze nationale held? Niet dat Willem daar zelf nou zo om zou malen. Hij was toch meer een Europeaan.