Geloven in Johannesburg

Gelooft u? Vast niet. Het is bijna niet te geloven zo grondig als Nederland geseculariseerd is. In de jaren '60 ging nog een ruime meerderheid van de Nederlanders ter kerke om de Heere te loven en prijzen. Tot een paar hippies ontdekten dat hij dood was. En inmiddels gelooft bijna iedereen dat, op enkele onnozelen na. (Toch schijnen deze eenvoudigen van geest best gelukkig te zijn).

De milieutop in Johannesburg drukt ons met de neus op keiharde feiten: er zijn nog immer immense wereldproblemen, zoals schrijnende armoede. Als er een God zou zijn, en hij zou zo barmhartig en almachtig zijn als door ingewijden wordt beweerd, dan zou hij dat toch niet toestaan? En de hele bloeddoordrenkte geschiedenis van de Christelijke kerk - kruistochten, inquisitie, slavernij, het gebrek aan verzet van de kerken in Nazi-Duitsland - is toch een groot argument tégen het bestaan van God?

En daar komen dan nog de gereformeerde frustraties van Maarten 't Hart en Jan Wolkers bij en de hypocriete kerkenraadsleden die de kat in het donker knepen. Nee, voor ons, niet-naïeve Nederlanders is het inmiddels wel duidelijk: het geloof is niet meer dan een traumatische voetnoot in onze geschiedenis. Nu is de Kerk, God, de Bijbel, Jezus, het Geloof - we gooien ' t liefst allemaal op een hoop - alleen nog relevant in de moppensfeer. Kent u die van die non en de paus?

God is Liefde, zegt de bijbel. Nu God is afgeschaft, kan straks het geloof
in de Liefde ook wel worden opgedoekt. Verliefdheid is een biologisch,
hormonaal fenomeen om mannetje en vrouwtje bij elkaar te brengen en voor nageslacht te zorgen. Een huwelijk is alleen maar een praktisch contract, waardoor je zelf je sokken niet hoeft te strijken. We doen alleen iets voor een ander, omdat ons dat op de langere termijn gewin oplevert: ik geef jou een cadeautje in de hoop dat je er mij een geeft. Vriendschap is niet meer dan emotionele ruilhandel, inclusief nauwkeurig geijkt weegschaaltje.

Want als de Liefde wél zou bestaan, dan was er toch niet zoveel leed? Waarom is er dan nog steeds zoveel ondervoeding, terwijl er kennis en geld genoeg is om dit probleem aan te pakken? Of zou er na 'Johannesburg' echt iets veranderen? De cynische tijdgeest zegt natuurlijk van niet, en wij nuchtere Nederlanders zeggen 't hem gemakshalve maar na.

In september 1963 ontploft een bom in een zwarte kerk in Alabama. Vier
meisjes worden gedood. Martin Luther King zegt tegen zijn verbitterde
vervolgers: "Vernielt onze huizen, bedreigt onze kinderen, we zullen u nóg liefhebben. Eens zullen we de vrijheid veroveren, maar niet alleen voor onszelf. Wij zullen een zo innig beroep doen op uw hart en geweten dat wij tegelijkertijd ú zullen bevrijden, en onze overwinning zal een dubbele zijn." Het bleef niet bij woorden: het onvermoeibare optreden van ds. King maakten een einde aan eeuwen van segregatie en rassenhaat in de zuidelijke staten.

Het geloof in de Liefde kan kennelijk inspireren tot daden die van de aarde een menselijke, mooie stip maken in ons koude, kale universum. Nee, logisch is de Liefde niet en ik kan haar bestaan ook niet bewijzen. Maar bij zijn vrijlating in 1990, na bijna 26 jaar gevangenschap, gebruikt Mandela woorden
waaruit geen greintje rancune blijkt, alleen liefde voor zijn land en
landgenoten. Mensen als Mandela, King en Jezus maken het me erg moeilijk níet te geloven in de liefde. (En u kent toch vast ook wel iemand van wie u denkt: dat er thuis op hém wordt gewacht, bewijst het mysterie van de liefde...)