Wie is er bang voor buiten?

Afgelopen donderdag. Ik ben als chaufferende pappie mee met het klassenuitje van mijn oudste zoon. Als we bij recreatieplas de Beerendonck zijn neergestreken, zie ik dat over de hand van een meisje een lieveheersbeestje schuifelt. Ze krijst: "Jakkes, weg jij, rode en gele dieren zijn giftig". Een tweede kind ziet een zweefvlieg voor een 'enge' wesp aan, een derde bespeurt brandnetels waar ze niet zijn, een vierde rent weg van een dode gaai in het water, want die zit "vol met besmettelijke ziekten".

1977. Ik dobber met een rubberbootje op de Adriatische zee. De hemel is dromerig blauw en het water eindeloos groen. Toch kruipt van het ene op het andere moment onrust onder mijn huid. Ik krijg het gevoel dat ik niet alleen ben. Ik speur over de waterspiegel naar een groot silhouet. De film Jaws staat nog vers op mijn netvlies. Die nacht slaap ik onrustig en droom ik over witte haaien met onwaarschijnlijke afmetingen. (Een psycho-analytische theorie zegt dat de angst voor haaien er bij mannen ingebakken zit, omdat we bang zijn voor castratie, zoals vrouwen bang zijn voor slangen, uit angst voor penetratie.)

Angst kleurt onze blik en vergroot de 'vijand' als vanzelf uit. Als mensen een 'eng beest' als een rat gezien hebben, praten ze al gauw over 'zo'n joekel' waarbij ze hun handen een halve meter of meer uit elkaar houden om zijn onfatsoenlijke grootte te illustreren (terwijl een bruine rat maximaal 27 cm lang wordt). Over het formaat van mijn angst-dier doen al eeuwenlang de wildste speculaties de ronde. 'Jaws' wordt gespeeld door een robothaai van negen meter. Lange tijd werd beweerd dat een witte of mensenhaai wel 12 meter lang kon worden. Maar de grootste gemeten witte haaien waren 'slechts' 6,5 meter - normaal is zijn lengte tussen de 3,5 en 5 meter. (In oude scheepsjournaals wordt ook gerept over zeeslangen van 30 meter lang en over monsterlijke inktvissen die hele schepen zouden vermorzelen.)

Nederland kent geen witte haaien en zeemonsters, maar wel andere fenomenen die ons er van kunnen weerhouden de natuur in te gaan: blauwwieren, steekvliegen, teken, eikenprocessierupsen, giftige planten en paddestoelen en soms ook humeurige wilde zwijnen of paarden, om het nog maar niet te hebben over storm en onweer.

Angst is een slechte raadgever, maar alert zijn is natuurlijk best raadzaam. Bij het zeilen, kajakken, wandelen of fietsen van grotere tochten is het verstandig om te letten op de elementen: wind, stroming, wolken, weerberichten - en ook op welke planten en dieren je tegenkomt. Als je meer leest en kijkt, leer je meer, weet je meer en zie je meer. Je scherpt je zintuigen en geniet daardoor optimaal van het buiten-zijn. Bij onweersbuien kun je je natuurlijk terugtrekken achter gesloten gordijnen. Maar je kunt onbevangen de inktzwarte wolkenformaties aanschouwen; het spookachtige licht dat meeuwen wit doet opblinken; de snel groeiende wolkenrijen die dreigend naar beneden rollen. Als weer en wind goed te keer gaan, tintelen je aderen, gaan al je poriën open en heb je het gevoel dat je echt lééft!

Er is wel een kentering te bespeuren in het wantrouwen tegenover de natuur. De blinde angst en haat tegenover bijvoorbeeld haaien - die tot voor kort per definitie werden gedood - is geleidelijk aan veranderd in fascinatie voor deze prachtige rovers. In Californië, Mexico, Australië en Zuid-Afrika kunt u nu zelfs op excursie naar de grote witte haai. De populariteit van deze trips bij de Kaap is zelfs zo groot dat de overheid de frequentie aan banden legt. Elk jaar worden er wereldwijd zo'n 15 mensen gedood door mensenhaaien. Vergeleken met de 1,25 miljoen mensen die wereldwijd in het verkeer gedood worden, valt dat nogal mee. (Overigens, ook in vergelijking met de 20.000 dodelijke slachtoffers door giftige cobrabeten, alleen al in India. Vrouwenangsten zijn kennelijk reëler dan die van mannen.)